|
A VİTAMİNİ
PROF DR METİN ÖZATA
A vitamini buyume, cilt gelisimi, gorme
fonksiyonlari, ureme, kemik buyumesi, hucre bolunmesi ve
farklilasmasinda ve mikroplarin yaptigi enfeksiyonlara karsi vucut
direncinin guclendirilmesinde (lenfosit hucrelere yardimci olarak) gorev
alan bir vitamindir. A vitamini ayrica bagisiklik sistemini de
guclendirir. A vitaminine tip dilinde retinol veya retinoik asit adi
verilir. A vitamini aslinda 3 sekilde bulunur ki bunlar retinol,
beta-karoten ve katoneoidlerdir. A vitamini hayvansal besinlerde retinal
ve retinol isimli maddeler halinde bulunur ve bunlar vucutta A
vitaminine donusurler. Retinol A vitaminin en aktif formudur. Bitkisel
besinlerde bulunan beta karotene provitamin A da denir ve vucudumuzda A
vitaminine donusmektedir. A vitaminin 2/3’si beta-karoten yoluyla
alinir. Vucutta A vitamininin %90’ni karacigerimizde depolanir. Buradan
retinol baglayici proteine (RBP) baglanarak vucuda dagilir.
A Vitamininin Bulundugu
Gıdalar:
A vitamini hayvansal ve bitkisel gidalardan
alinabilir. Hayvansal gidalardaki A vitamini aktif sekli olan retinol
seklindedir. Bitkisel gidalarda ise A vitamini karotenoid seklindedir.
Hayvansal gidalardaki A vitamini bitkisel gidalara gore daha kolay
emilir.
A vitamini en cok karaciger, sut, peynir, yumurta
sarisi, patates, balik, kuru kayisi, havuc, tatli patates, ispanak,
kabak, marul, tere, roka, brokoli, koyu yesil renkli sebzeler, seftali,
ve portakal gibi besin maddelerinde bulunur.
A vitamininin baslica gorevlerinden biri gorme ile
ilgilidir. Gozun arka tabakasina retina ismini vermekteyiz. A vitamini
burada bulunan rodopsin denen ve isigi taniyan proteinlere baglanarak
geceleri gormemizi saglar. A vitamini ya da retinol eksikliginde gece
korlugu denen gece gorememe hastaligi olusur.
A vitaminin azligi da fazlasi da gebelerin sakat
cocuk dogurmasina neden olmaktadir. Bebegin gelisimi sirasinda A
vitamini onemli rol oynar.
A Vitamininde Günlük
İhtiyaç:
Gunluk A vitamini ihtiyaci 19 yasin uzerindeki
kisilerde, erkekler icin gunde 3000 unite (900 mikrogram), kadinlar icin
gunluk 2.330 unite (700 mikrogram ), gebelikte 2.665 unite ve
emzirirken 4.335 unitedir.
Saglikli kisilerde karacigerde yeteri kadar A
vitamini depolanmis olup gecici veya kisa sureli yag emilim bozuklugunda
A vitamin yetersizligi olmaz. Ancak uzun suren yag emilim bozuklugunda A
vitamini yetersizligi olusabilir. Yumurta ve sgut urunleri yemeyen
vejeteryan kisilerde A vitamin eksikligi olabilir. Bu kisilerin koyu
yesil yaprakli sebzeler ile koyu sari meyve ve portakal yemelidir.
A vitamini yetersizliginde su
bulgular ortaya cikar:
• Gece korlugu
• Gozyasinin azalmasi ve kuru goz (Kseroftalmi)
• Goz kornea tabakasinda yara
• Enfeksiyonlara direncin azalmasi ve cocuklarda ust
solunum yolu enfeksiyonu, grip, nezle ve ishalin sik sik tekrarlanmasi
Asagidaki durumlarda A vitamini
eksikligi gorulur:
• Protein eksikligi ve cinko eksikligiyle birlikte
• Demir yetmezligi ile birlikte
• Asiri alkol alanlarda
• Bagirsaklardan emilimin bozuk oldugu Coliak, Crohn
hastaligi ve pankreas hastaligi gibi durumlarda
• Vejetaryenlerde
Bazi yayinlarda A vitamininin ust dozunun 8000-10.000
unite oldugu belirtilmektedir. Fazla A vitamini alirsaniz kemik erimesi
riski artar.
A vitamininin cilt, meme, karaciger, kolon ve prostat
kanserini onleyip onlemedigi arastirilmis ancak kesin bir kanit ortaya
konamamistir. A vitamini fazla alanlarda akciger kanser riskinin arttigi
ve kemik erimesi (osteoporoz) sikliginin arttigi saptanmistir.
Multivitamin ilaclardaki A
vitamini dozuna dikkat ediniz.:
Asiri A vitamini alinmasi (gunde 25.000-33.000
unite) zararlidir. Ozellikle yaslilar, alkolikler ve yuksek kolesterolu
olanlarda daha az doz kullanilmalidir. Amerikan Besin ve Beslenme
Konseyi alinabilecek en ust A vitamini duzeyini eriskinler icin 10.000
unite olarak belirlemistir. Gebeler ise A vitamini gunde en fazla 5000
unite almalidir. Betakaroten’in fazla alinmasi osteoporoz denilen kemik
erimesine neden olmaz, onemli yan etkiye sahip olan retinolun fazla
alinmamasi gerekir. Bu nedenle multivitamin ilac alirken icinde 2500
uniteden fazla retinol bulunanlar alinmamalidir. Eger 5000 unite A
vitamini varsa bunun % 50’si beta-karoten olmalidir. Yaslilarda da ayni
doz alinmalidir.
Tip dilinde Hipotiroidi adi verilen tiroit bezinin az
calismasi durumunda, kanda A vitamini yuksek miktarda bulunur. Bu
nedenle tiroit bezi az calisan hastalarin A vitamini almamalari gerekir.
Gebelikte ilk 3 ayinda A vitamini alinirsa dogacak cocukta sakatliklara
yol acar. Gebe kalma olasiligi olan kadinlar A vitamini almamalidir.
A vitaminin fazla olmasi karaciger hastaligi, kemik
erimesi yapar, kanama yapar. Gebelerde ise A vitamini cocuklarda
sakatlik yapar.
Kaynak: Prof Dr Metin Ozata, Vitamin, Mineral,
Kullanim Rehberi, Gurer yayinlari, 2010
|
