|
AKNE SİVİLCE
PROF DR METİN ÖZATA
Akne veya sivilce çoğunlukla ergenlik döneminde
ortaya çıkan bir durumdur. Bunun nedeni hormon değişimleri nedeniyle
cild yağının artmasıdır. Ancak bazen bu sivilveler ileri yaşlarda da
ortaya çıkabilir. Akne artışının sorumulusu olarak vücudumuzdan
salgılanan testosteron, büyüme hormonu, IGF-1 hormonu, prolaktin, DHEAS,
östrojen gibi hormonlar sorumlu tutulmuştur. Hatta son zamanlarda
ispatlanmış olmasa da inek sütü ve inek sütü proteinlerinin IGF-1
hormonunu artırarak akne yaptığı ileri sürülmüştür.
AKNE, SİVİLCE, TÜYLENME VE KİLO
Bazı kadın ve kızlarda adet bozukluğu, akne, sivilce,
tüylenme ve kilo alma olabilir. Bu kadın ve kızlarda yumurtalık kisti
ve bazı hormon bozukluklarının araştırılması gerekir. Bir ENDOKRİN
UZMANINA başvurarak Testosteron, DHEAS, Prolaktin, SHBG, İnsülin,
yumurtalık ultrasonu TSH gibi tetkikler yaptırın.
AKNE VE POLİKİSTİK OVER (YUMURTALIK KİSTİ)
Polikistik over sendromu yumurtalıkta kistlerin
olması ile karakterize bir hastalıktır. Kadınların yaklaşık % 5-10’unda
bulunur. Bu kadınların çoğu kilolu veya obezdir ancak % 25’i zayıftır.
Ailesel özellik gösterebilir yani genetik bir hastalıktır. Ailesinde
insülin direnci veya tip 2 diyabeti olanlarda daha fazla görülür.
Kiloluluk polikistik overin daha şiddetli olmasına neden olur. Bu
hastalarda şu belirti ve bulgular vardır:
Adetlerde düzensizlik: adetler kesilebilir veya
düzensizdir, yumurtlama olmaz.
Gebe kalmada sıkıntı olabilir
Kilo alma olabilir
Akne vardır
Yüzde ve vücutta kıllanma olur
Saçlarda dökülme olur
Depresyon ve anksiyete olabilir
Uyku apnesi gelişebilir.
Bu şikayetler ergenlik zamanı başlayabilir. Bazı
kadınlarda erişkin yaşlara kadar hiç şikayet olmayabilir. Şikayetler de
kadından kadına değişir.
Polikistik over sendromunun nedeni tam olarak
bilinmemektedir. Bir hormon dengesizliği mevcuttur. Hipofizden LH hormon
salgılanmasının fazlalığı ve yumutalıktan salgılanan androjen hormon
fazlalığı yumurtalık fonksiyonlarını bozar. İnsülin hormonu fazladır ve
direnç vardır. Ayrıca androjen dediğimiz testosteron tipi hormonlar
artmıştır.
Polikistik over sendromlu bazı kadınlar kilolu
olmayabilir.
Teşhis için yumurtalık ultrasonu ve hormon tetkikleri
yapılır. Ancak % 30 kadarında yumurtalıklarda kist olmayabilir. Bu
kadınlarda açlık ve tokluk kan şekeri, kan kolesterol düzeyleri ve kalp
muayenesi yapılmalıdır.
Tedavide doğum kontrol hapları, insülinin etkisini
artıran ilaçlar (metformin, pioglitozon gibi) uygulanabilir. Kilo
fazlalığı varsa uygun diyet ve egzersiz yapılmalıdır.
AKNE VE TÜYLENME
Tüylenme veya tıptaki adıyla hirsutizm kadınlarda
siyah kılların olmaması gereken yerlerde (bıyık, çene bölgesi, göğüs ve
karın gibi) büyümesi ve artmasıdır. Genel olarak üreme çağındaki
kadınların yaklaşık % 5-8 kadarında tüylenme vardır.
Tüylenme genellikle bir hormon bozukluğundan olur ve
çoğunlukla da testosteron gibi erkeklik hormonları artar. Ancak bu
hastaların önemli bir kısmında da kandaki hormon düzeyleri normal
çıkabilir.
Tüylenmenin en önemli nedeni kadınlarda kılların
kandaki testosteron denen erkeklik hormonuna karşı hassasiyetinin
artmasından ileri gelir. Bu hormonlar yani kılları artıran hormonlar
(testosteron) kadınlarda ya yumurtalıktan ya da böbreküstü bezinden
gelir. Eğer kıllanma hızlı bir şekilde gelişir ve ilerlerse nedenini
mutlaka araştırmak gerekir. Çoğu hastada altta ciddi bir neden
olmayabilir.
Tanı
Tüylenmesi olan kadınların çoğunda ya hiç hormon
artışı yoktur ki buna tıpta ‘’idiopatik hirsütizm’’ denir ya da
polikistik over sendromundan kaynaklanır. Nadir olarak prolaktin
hormonunun fazla olması, adrenal (böbreküstü) bezin fazla çalışması ve
kullanılan bazı ilaçlar tüylenme yapabilir. Bazen yumurtalık ve adrenal
bezdeki bir tümör de aşırı tüylenme yapabilir.
Tümör olan hastalarda kıllanma ani başlar, hızla
artar, saçlar dökülür, ses kalınlaşır ve erkek tipi bir yapı oluşur.
DHEAS aşırı yükselir. Teşhis için over ve adrenal bez tomografi yapılır.
Hirsutizmin tanısında testosteron, androstenedion,
DHEAS, 17 alfa hidroksi progesteron ve prolaktin hormonlarına
bakılmalıdır.
AKNE VE KİLO
Gİ diyetinin uygulanmasında 3 önemli adım vardır:
- Akılcı karbonhidrat seçimi yapmak, yani yüksek Gİ yerine
düşük Gİ’li karbonhidratları yemek
- Gıdaların
yaklaşık olarak Gİ değerlerini öğrenmek
- Günlük karbonhidrat miktarını ölçülü almak ve düşük Gİ’li
de olsa fazla karbonhidrat almamak. Yani her öğünde asla fazla kalori
almamak.
Bir diyetin başarılı olması
onun devam ettirilebilir olmasına bağlıdır. Bir süre uygulanıp sonra
devam ettirilemeyen diyet veya beslenmenin anlamı yoktur. Herkesin
vücudu, bağırsakları, gıdaları parçalayan enzimleri aynı olduğuna göre
gıda seçimi büyük önem taşımaktadır.
Kilo vermede en önemli konu iştah kontrolüdür. İştah
kontrolü için barsakta sindirimi uzun süren ve bu nedenle kan şekerini
hızla artırmayan düşük GI’li gıdaların seçilmesi önem taşımaktadır.
GI’le beslenmeniz demek elinizde hesap makinesi Gİ
hesaplamak, elde tablolar ona göre beslenmek demek değildir. Önemli olan
kaliteli karbonhidrat yemektir.
Gıda Seçimi veya Beslenme Nasıl Olmalı?
Beslenmede en önemli ilke 3 ana öğün 3 ara öğün
yemektir. Yani kahvaltı, saat 10.30’da ara öğün, öğle yemeği, ikindi ara
öğün, akşam yemeği, gece saat 22.00 de ara öğün almalıdır.
Günlük beslenmenizde yüksek GI’li gıdalar yerine
düşük GI’li gıdalar yemek pratik noktadır. Örneğin sabah kahvaltıda
beyaz ekmek yerine tam buğday ekmeği, tereyağı veya reçel yerine yoğurt,
meyve yenebilir. Yediğimiz gıdalar protein, karbonhidrat ve yağ içerir.
Et ve yumurtada protein çoktur. Ekmekte ise karbonhidrat çoktur.
Tereyağı ise yağdan oluşur. Önemli olan çeşitli gıdalardan farklı
ölçülerde yemektir. Her gıdanın GI’ini ölçmek imkansızdır. Örneğin et,
balık, tavuk, badem, tereyağı, sebzelerin GI’i ihmal edebilir. GI’i
yüksek olan gıdalardan az yemek kuralımızdır. Ancak düşük GI’li sosis
yememek lazımdır. Bunda doymuş yağlar çoktur. Yani amacımız sadece düşük
GI’li gıda yemek değildir. Yüksek ve düşük GI’li gıdalar karışık
yenirse GI ‘i orta derecede olur. Eğer yemeğinizde yüksek GI’li gıda
varsa düşük GI’li gıda ilave edebilirsiniz.
Beyaz ekmek, pasta ve kurabiye yerine bir dilim tam
buğday ekmeği, veya üzerine az reçel sürüp yiyebilirsiniz. Bembeyaz
ekmek yerine tam buğday ekmeği, çavdar veya kepekli ekmek yiyin.
Kahvaltı gevreği yerine müsli yiyin. Kek veya pasta yerine yoğurt yiyin.
Beyaz patates yerine tatlı patates yiyin.Cips yerine tane üzüm veya
çilek yiyin. Kruvasan yerine yağsız sütten yapılmış kapuçino için.
Kraker yerine dilimlenmiş havuç, biber yiyin. Şeker yerine kuru üzüm,
kuru kayısı, kuru meyeri yükselmez hem başka faydalar sağlanır.
Tam buğdaydan yapılmış ekmekte daha fazla vitamin ve
mineraller vardır. Tam tahıllar şeker hastalığına karşı koruyucudurlar
ve kalp hastalığı görülme riskini azalttıkları gibi bağırsakları daha
iyi çalıştırarak kabızlığı önlerler.
Günde en fazla 5 porsiyon ( 5 dilim) ekmek
yenmelidir.
Kilo vermek için önemli beslenme önerileri:
1.Sebze ve meyve yemeğe fazla önem verin
2. Yağ miktarını azaltın.
3. Porsiyonları küçültün
3. Her yemekte en azından bir düşük GI’li gıda yiyin.
4. Öğün atlamayın, 3 ana öğün 3 ara öğün şeklinde
beslenin
5. Yemek sonrası tatlı yerine meyve yiyin
6.Beyaz ekmek yerine tam buğday ekmeği veya çavdar
ekmeği yiyin
7.Trigliserit yüksek değilse düzenli olarak ceviz,
badem veya fındık yiyin
8. Kırmızı eti az beyaz eti çok yiyin
9. Süt ürünlerini yağsız olarak yiyin
10.Yağ olarak sadece zeytinyağı yiyiniz
 | |
|
|
|
|
