|
BÜYÜME HORMONU
PROF DR METİN ÖZATA
Büyüme hormonu beyinde bulunan hipofiz bezinden
salgılanır. Tıp dilinde büyüme hormonuna growth hormon adı verilir.
Büyüme hormonunun salgılanması hipotalamustan salgılanan GHRH isimli
hormonun sayesinde artarken hipotalamustan salgılanan somatostatin
isimli hormonun salgılanmasıyla azalır. Ayrıca beslenme, seks hormonları
ve bazı büyüme faktörleri de büyüme hormonunun salgılanmasını etkiler.
Mideden salgılanan ve iştah üzerine etkili olan Ghrelin isimli hormon da
büyüme hormonunu artırır. Bu hormon GHRH’un bağlandığı reseptörlere
bağlanır.
Büyüme hormonu salgısı gece artar, gündüz azalır.
Uyku, stres, kan şekeri düşüklüğü, açlık, kanda üre yüksekliği ve siroz
durumunda büyüme hormonu kanda artar. Uykunun başlangıcında büyüme
hormonu salgısı maksimum düzeye çıkar.
Yaşın ilerlemesiyle büyüme hormonu salgısı azalır.
Kan şekerinin yükselmesi, şişmanlık, tiroid hormon
azalması, kanda kortizol artması ise büyüme hormonu salgılanmasını
azaltır.
Büyüme hormonu kana karışarak karaciğere gelir ve
oradan IGF-1 isimli hormonu salgılatır. IGF-1 hormonu fazla salgılanırsa
büyüme hormonu salgısını önler. IGF-1 karaciğerden başka böbrek,
bağırsaklar ve kıkırdak dokusunda da yapılır. IGF-1 hormonu sayesinde
kas, kıkırdak ve kemik büyümesi sağlanır. Bu sayede boy uzar.
Büyüme hormonu diğer hormonlar gibi yaş ilerledikçe
azalır. Büyüme hormonunun yaşla birlikte azalmasının kasların gücünde
azalmaya, yağ miktarında azalmaya neden olabilise de yaşlılıkta büyüme
hormonu fazlalığının zaralı olduğu da bilinmektedir. Fare çalışmalarında
groth hormon reseptörü yok edildiğinde farelerin daha uzun yaşadığı
saptanmıştır. Bu nedenle groth hormonun anti-aging ajanı olması
şüphelidir.
Büyüme hormonu yada tıp dilindeki adıyla growth
hormon yurtdışında anti-aging tedavi olarak çok az ve az sayıda yapılan
çalışmada uygulanmış ve faydasız olduğu saptanmıştır. Büyüme hormonunun
bu amaçla kullanılmasına FDA izin vermemiştir. Bu konuda yapılan 31
çalışmada büyüme hormonunun sağlıklı yaşlılarda faydalı olmadığı
saptanmıştır.
Yaşlılarda yapılan çalışmalarda büyüme hormonunun
vücutta sıvı birikimi yaptığı, şeker hastalığı çıkışını hızlandırdığı,
tansiyon ve kalp hastalığı riskini artırdığı saptanmıştır. Ayrıca
eklemlerde ağrı ve karpal tünel sendromu gelişmiştir. Ayrıca büyüme
hormonunun kanser tetikleme özelliği de olabilir.
Yukarıda belirtilen nedenlerle büyüme hormonunun
anti-aging olarak kullanılması şu andaki bilimsel bilgilerle uygun
değildir. Büyüme hormonu ancak büyüme hormon yetersizliği saptanan
kişilere endokrinoloji uzamanı gerek görülürse yapılan bir tedavidir.
Büyüme hormonu yerine büyüme hormonu salgısını
artırıcı besin destekleri alınabilir. Arginin, lizin, ornitin ve
triptofan gibi aminoasitler büyüme hormon salgısını artırırlar. Arginin
piroglutamat (APG) ve lizin kombinasyonu büyüme hormonu salgısını
artırabilir. Ancak bunların ne kadar bir atış yaptıkları da bilimsel
çalışmalarla henüz saptanmamıştır.
Büyüme hormonu az salgılanması durumunda Boy kısalığı
olur. Fazla büyüme hormonu salgılanması ise Akromegali hastalığı yapar.
Boy Kısalığında Yapılacak Tetkikler:
Büyüme Hormonu (GH) eksikliğinin tanısı için büyüme
hormonu ve IGF-1 düzeyleri ölçülür. Ancak sadece ölçüm yetmez. Bu
kişilerde açlık, uyku, egzersiz sonrası büyüme hormonu ölçülebildiği
gibi levodopa, klonidin, glukagon, propranolol, arginin ve insülinle
yapılan uyarı testleri kullanılır. Bir çocukta GH yetersizliği teşhisi
konulması için en az 2 testte anormallik olmalıdır.
Boy kısalığı olan bir kişide yukarıda belirtilen kan
hastalıkları, karaciğer, böbrek ve kalp hastalığı olup olmadığını
anlayacak tetkikler yapılmalıdır. Bu arada kanda kalsiyum, mağnezyum,
parathormon, tiroid hormonları da mıutlaka ölçülmelidir.
Boy kısalığı olan kişilerde kemik yaşı tayini için
el-bilek filmi çekilir. Kemik yaşı 20 ve üzeri ise kemiklerin uzamasını
sağlayan epifizler kapandığı için o kişi artık uzamaz.
|
