|
TSH, T3 ve T4
PROF DR METİN ÖZATA
TSH, T3 ve T4 NEDİR?
Tiroid bezinden iki türlü tiroid hormonu salgılanır. Bunlardan daha
fazla salgılananı T4 (%80 oranında salgılanır), daha az salgılananı
(%20’si) ise T3 hormonudur. Hücrelere giren ve etkili olan hormon T3
hormonudur; T4 hormonu hücreye girmez. Bu nedenle T4 hormonu vücudumuzda
özellikle karaciğerde ve diğer organlarımızda deiyodinaz enzimleri
ile T3 hormonuna dönüşmektedir. Bu dönüşümün bozulması durumunda T3
yeterince oluşamaz ve tiroid hormonları etkisini gösteremez.
Kandaki T4 ve T3 hormonları bazı proteinlere bağlanarak dolaşırlar. Bu
proteinlere bağlanan tiroid hormonlarına total T4total T3
adı verilir. Kanda bulunan tiroid hormonlarının çok azı kanda hiçbir
proteine bağlanmadan serbest olarak bulunur ki, bunlara serbest T3
ve serbest T4 hormonları denir. Serbest T3 ve serbest T4
hormonları total T3 ve total T4 hormonlarıyla bir denge halinde
bulunduğundan tiroid bezinin çalışma durumunu (az, çok veya normal
çalışmasını) en iyi yansıtan testler serbest tiroid hormonlarıdır. Kan
dolaşımından hücrelere total hormonlar değil serbest hormonlar
girmektedir. Bu nedenle total T4 ve T3 tetkikleri yerine serbest T4 ve
serbest T3 hormonlarını ölçtürmek daha iyidir.
Tiroid bezinin çalışması beynimizin tabanında bulunan hipofiz bezi
tarafından kontrol edilir. Hipofiz bezi, TSH adı verilen bir hormon
salgılar ve bu hormon kan yoluyla tiroid bezine gelerek ondan tiroid
hormonu yapmasını ister TSH hormonu tiroid bezinin iyot tutmasını
sağladığı gibi tiroid hormonlarının yapılmasını da sağlar.
Tiroid bezi az hormon salgıladığında hipofiz bezi TSH salgısını
artırarak tiroid bezinin daha çok hormon üretmesini sağlar. Bu nedenle
tiroid bezinin az hormon salgıladığı tiroid yetmezliğinde (hipotiroidi)
kanımızda TSH hormonu normalden yüksek, fakat T3 ve T4 hormonları düşük
olarak bulunur.
Tiroid bezi bazı hastalıklar nedeniyle çok hormon salgılarsa, yani
kanımızda T3 ve T4 hormonları çok artarsa bu defa hipofiz bezinden
salgılanan TSH hormonu azalır. Kanımızda T3 ve T4 hormonları ne kadar
yükselirse TSH hormonu da o kadar azalır. Hipertiroidi denilen
tiroid bezinin aşırı çalışması durumunda kanımızda T3 ve T4 hormonları
yüksek iken TSH hormonu normalin altına iner ve düşüktür.
Görüldüğü üzere hipofiz bezi kandaki T3 ve T4 hormon düzeyine göre TSH
hormon salınışını azaltıp artırmaktadır.
Hipofiz bezi ise, beynimizde, hipofiz bezinin üzerinde bulunan hipotalamus
organı tarafından kontrol edilir. Hipotalamus organı salgıladığı TRH
isimli hormon ile hipofiz bezinden TSH salınışını sağlar.
Görüldüğü gibi hipotalamus, hipofiz ve tiroid bezi birbirine bağımlı
olarak çalışan ve birbirlerini kontrol eden 3 bezdir. Tiroid bezini
hipofiz bezi kontrol ederken, hipofiz bezini de hipotalamus organı
kontrol etmektedir. Hipotalamusdan salgılanan TRH hormonu hipofiz bezini
etkileyerek buradan TSH hormonu salgılatır. Hipofizden salgılanan TSH
hormonu ise tiroid bezinden tiroid hormonlarının yapılmasını ve kana
salgılanmasını sağlar.
ve
TİROİD HASTALIKLARITANISINDA TSH, T3 ve T4 ÖLÇÜMÜ
Sıklıkla kullanılan kan testleri serbest T3, serbest T4, TSH,anti-TPO antikoru, anti-tiroglobulin antikoru, TSH-reseptör
antikoru, tiroglobulin ve kalsitonin hormonlarının
kan düzeylerinin ölçülmesidir.
T4 ve T3 hormonlarının normal sınırın altında veya üstünde olması
tiroid bezinin iyi çalışmadığını gösterir. T4 ve T3 hormonları düşük
ise beziniz az çalışıyor, buna karşılık T4 ve T3 hormonları yüksek ise
beziniz çok çalışıyor demektir. T3 ve T4 ölçümü yaptırırken serbest T3
ve serbest T4 hormonlarını ölçtürmek en iyisidir. Total T4 ve Total T3
artık pek kullanılmamaktadır. Gebelerde, doğum kontrol hapı
kullananlarda ve östrojen ilacı alanlarda mutlaka serbest T3 ve serbest
T4 hormon ölçümleri yapılmalıdır.
Tiroid bezinin az veya çok çalıştığını gösteren diğer bir tetkik TSH
hormon ölçümüdür. TSH ölçümünün normalden düşük olması tiroid
bezinin aşırı çalıştığını gösterir. Kan TSH düzeyinin normalden yüksek
bulunması ise tiroid bezinin az çalıştığını gösterir.
Tiroid bezi hastalıklarını teşhiste ayrıca tiroid antikorları denen anti-TPO
(diğer adı anti-mikrozomal antikor) ve anti-tiroglobulin
antikorları da ölçülür. Bu antikorların yüksek olması tiroid
hastalığının otoimmün hastalık denilen bağışıklık sistemi bozukluğuna
bağlı olarak ortaya çıktığını gösterir. Otoimmün hastalık vücudun kendi
dokusunu (burada tiroid bezini) yabancı bir doku olarak algılayıp onu
yok etmeye çalışmasıdır. Bu nedenle bağışıklık sistemimiz tiroid bezini
yok etmek amacıyla anti-TPO ve anti-tiroglobulin antikorları üretir. Bu
antikorlar tiroid bezine yapışarak hücreleri tahrip eder. Vücudun neden
böyle davrandığı henüz bilinmemektedir.
Anti-TPO ve anti-Tiroglobulin antikorları en çok Hashimoto hastalığı
denen bir hastalıkta yükselir. Hashimoto hastalığı tiroid bezi
yetmezliği yapan bir hastalıktır. Toplumda bu antikorlar %10 kişide
tiroid hastalığı olmadan yüksek olarak bulunabilir.
TSH-reseptör antikoru, Graves hastalığı denen ve gözlerde büyüme
yapan tiroid bezinin aşırı çalışması hastalığında kanda
yükselebilmektedir.
Tiroglobulin ölçümü ise ameliyat olmuş ve tiroid bezi tamamen
alınmış tiroid kanserli hastaların izlenmesinde kullanılır. Diğer
hastalıkların teşhisinde pek kullanılmaz. Tiroglobulin düzeyinin
gittikçe artması tiroid kanserinin nüks ettiğini gösterir.
Kalsitonin ölçümü ise medüller tip tiroid kanserinin teşhisi ve
izlenmesinde faydalıdır. Kalsitonin düzeyi yüksek olan nodüler guatrlı
hastalarda medüller kanser şüphesi artar ve başka testler yapılır.
Ameliyat olan medüller kanserli hastalarda kalsitonin düzeyinin yüksek
olması kanserin vücutta bulunduğunu ve devam ettiğini gösterir.
 |
