Ülkemizde ve dünyada son yıllarda vitamin ve mineral
ilaçları yanı sıra besin desteği ürünleri tüketiminde büyük bir artış
vardır. Bu ilaçların ve ürünlerin kullanımının bilinçsizce yapıldığı ve
bazı kişilerde yan etkiler yaptığı bilinen bir gerçektir. Özellikle
bitkisel olarak tanımlanan ve doğal olduğu iddia edilen besin destekleri
reçetesiz satıldığı için satın almak veya ulaşmak kolaydır. Halbuki bu
ürünlerin de bir doktorun gözetiminde kullanılması gerekir. Özellkle
hastalığı olan ve ilaç kullanan kişilerin bu tür bitkisel-herbal ürünler
kullanırken daha çok dikkatli olmaları gerekmektedir. Bu ürünlerin
hastalık tedavisi için kullanılamayacağı dsadece destek ürünleri olduğu
veya tamamlayıcı oldukları unutulmamalıdır. İlaçları bırakıp sadece bu
tür bitkisel besin destekleri ürünleriyle tedavi olmayı düşünmek kadar
yanlış bir şey olamaz.
Vitamin ve mineraller günlük diyetin vazgeçilemez
besin ögleridir. Yeterli ve dengeli beslenmek vitaminlerin ve
minerallerin yeterli alınmasını sağlar. Bununla birlikte bazı şartlar
altında ve belirli yaş grubunda ilave vitamin ve mineral desteğine
ihtiyacımız olmaktadır. Bazı kişiler doktoruna sormadan rastgele vitamin
ilaçları almaktadır. Bu ilaçların da fazlası zararlıdır ve kullanımı
konusunda bilinçli olmak gerekmektedir.
Vitaminler, vücudumuzdaki birçok metabolik olayın
gerçekleşmesinde önemli görevleri olan maddelerdir. Vücudumuz
vitaminleri kendisi yapamadığından gıdalarla almak zorundayız.
Vitaminler, vücudumuzda görev yapan enzim adı verilen
proteinlerin yapısına girerek biyolojik olayların düzenlenmesini
sağlar. Vitaminler olmadan vücuttaki bir çok faaliyet başlatılamaz ve
sürdürülemez.
Vitaminleri yeterli almanın en iyi yolu dengeli
beslenmek ve farklı gıdaları yemektir. Farklı gıda yemek çeşitli
vitaminleri ve mineralleri almamaız açısından çok önemlidir. Bu şekilde
beslenen bir kişinin ilave vitamin-mineral almasına gerek kalmaz. Bazı
durumlarda ise ilave vitamin ilacı almak gerekebilir. Ancak yüksek dozda
alınan bazı vitaminler vücudumuzda birikerek zararlı olur. Bu nedenle
vitaminler gelişigüzel kullanılacak ilaçlar değildir.
Vitamin eksikliğinde sağlık sorunları yavaş yavaş
ortaya çıkar, zaman içinde yorgunluk veya başka şikayetler görülür. Bir
sonraki aşama bedensel rahatsızlıktır. Vitamin eksikliği giderilmez ise
ölümle sonuçlanabilecek ciddi hastalıklar ortaya çıkabilir.
Her vitaminin değişik görevleri vardır. Doğal ve
sentetik vitaminler arasındaki fark henüz tespit edilememiştir. Dengeli
beslenerek vitamin ve mineral ihtiyacımızı doğal besinlerden yeterli
derecede karşılayabiliriz. Bununla birlikte bebekler, gebeler, yaşlılar,
alkolikler, sigara içenler, uzun süreli ilaç kullananlar, vejetaryenler
ve zayıflama diyeti uygulayanlara vitamin desteği gerekir.
Vitamin ve minerallerin kalorisi yoktur, kilo yapmaz.
Tüm vitamin ve mineraller gıdalarda bulunur. Uzun zaman vitamin ve
mineralden eksik beslenirseniz vitamin yetmezliği ortaya çıkar.
Vitaminlerin en iyi şekli vitamin ilaçları değil gıdalarda olanlardır.
Yağda Eriyen ve Suda Eriyen Vitaminler:
Vitamin ve minerallerin çoğu ince bağırsakların üst
kısmından emilir. B12 vitamini ve mağnezyum ise ince bağırsağın ileum ve
jejunum kısmından emilir.
Vitaminler, yağda çözünen ve suda çözünen vitaminler
olmak üzere 2 gruba ayrılır.
A,D,E ve K vitaminleri yağda çözünürler.
Yağda çözünen vitaminlerin emilimi için bağırsaklarda safra keseinden
gelen safraya ihtiyaç vardır. Yağda eriyen vitaminler kanda yağla
birlikte dolaşır ve yağ hücrelerinde depolanırlar. Yani yağda çözünen A,
D, E ve K vitaminlerinin fazlası vücutta birikir ve fazlası atılmaz.
B vitaminleri ve C vitamini gibi suda çözünen
vitaminler vücudumuzda kolayca emilir. Yağda eriyen vitaminlerin aksine
suda eriyen vitaminler bağırsaklardan emilmesi için safra asitine
ihtiyaç duymazlar. Vücudumuz suda eriyen vitaminleri (ADEK vitaminleri
dışındaki bütün vitaminler) idrarla atılırlar yani vücutta birikmezler.
Amerikan Diyetisyenler Derneği’nin Vitamin
Kullanım Önerileri aşağıdaki gibidir:
- Folik asit vitamini: Gebelik döneminde her gün 400
mikrogram alınmalıdır. Bebekte sakatlık gelişmesini önler.
- Midesinde atrofik gastrit isimli bir hastalığı
olanlarda B12 vitamini desteği gerekebilir. 50 yaşından büyüklerin %
10-30’unda B12 vitamini eksikliği olabilir. Bu kişilerin B12 vitamini
alması gerekir.
- Kalsiyum: 9-18 yaş
arası 1300 mg/gün
19-50 yaş arası
1000 mg/gün
51 yaş üzeri 1200 mg/gün alınmalıdır.
- Yaşlılarda ve kadınlarda menopoz sonrası D vitamini
alınmalıdır.
- Vejetaryenler (et
yemeyen, sadece sebze ve meyve yiyenler): B12, D vitamini ve kalsiyum
almalıdır.
- Gebelikte demir ilavesi
gerekir.
İlave vitamin alınması
gereken durumlar aşağıda verilmiştir:
- 65 yaşın üzerindeki kişiler, B6, B12, folik asit
vitamini ve D vitamini almalıdır.
- Menopozdaki
kadınlar ilave kalsiyum ve D vitamini almalıdır.
- Yeterince yemek yiyemeyen kişiler ilave vitamin
almalıdırlar
- Düşük kalorili diyet
yaparken (günlük 1200 kalorinin altında diyet yaparken) ilave vitamin
alınmalıdır.
- Sigara içenler, C
vitamini, B6 vitamini ve folik asit vitamini almalıdırlar
- Aşırı alkol alıyorsanız tiamin vitamini, folik asit
vitamini, A vitamini, D vitamini ve B12 vitamini almalısınız
- Gebe olanlar kalsiyum, folik asit, biotin ve demir desteği
almalıdır.
- Bağırsak hastalıkları
medeniyle alınan besinlerin bağırsaklardan emiliminin bozukluğu varsa
ilave vitamin almak gerekir.
- Şeker
hastalığınız varsa damar sağlığı için tiamin vitamini alınız
- Sık hasta olanlarda bağışıklık sistemi zayıftır ve bunun
temelinde vitamin eksikliği olup olmadığı araştırılmalı ve eksik
vitaminler verilmelidir.
- Yaşlı kişiler
eğer yeterince yemek yitemiyorsa, güneş ışığı görmüyorsa, laktoz
intoleransı varsa ve mide asit değişikliğine bağlı B12 vitamin emilmesi
bozukluğu varsa vitamin alınmalıdır.
- Vejeteryan
olup tavuk, yumurta yemeyen ve süt ürünü içmeyen veya tüketmeyenlerde
B12 vitamin eksikliği olur.
- Laktoz
intoleransı (süt içince ishal olmak) olanlar veya süt veya süt ürünü
sevmeyenler vitamin almalıdır
- Kronik
hastalığı olup bu nedenle düzenli ilaç kullanan veya ameliyat olanlar
- Öğün atlayan ve bunu devamlı yapan kişiler
Çoğu İnsanın Alması Gereken Vitaminler:
Yapılan çalışmalar çoğu insanın günlük beslenmesi ile
yeteri kadar folik asit vitamini, B6 vitamini, B12 vitamini, D vitamini
ve E vitamini alamadığını göstermiştir. Bu vitaminlerin ilave olarak
standart multivitamin ilaçlarla alınması uygundur. Çok fazla vitamin
içeren, ‘’mega’’ veya ‘’hiper’’doz denilen vitamin ilaçlarını almaya
gerek yoktur. Gebelikte ilk ay mutlaka günlük 400 mikrogram folik asit
alınmalıdır. Gebelikte multivitamin de alınabilir. Ancak gebeliğin ilk 3
ayında fazla A vitamini alınması zararlıdır..
Yüksek Dozda Vitamin Almanın Zararları:
- A vitaminin fazla alınırsa vücutta birikir ve zararlı
olur.
- B6 vitamini, D vitamini, niasin
vitamini, demir ve selenyum minerallerinin fazlası zararlıdır.
- D vitamini fazla alınırsa kanda kalsiyum aşırı yükselir ve
zararlı olur.
- Gebeliğin ilk üç ayında
fazla A vitamini alınırsa, çocukta sakatlık yapar.
- Yüksek dozda E vitamini almak K vitamininin etkisini
bozduğundan Coumadin isimli kanı sulandıran ilaç kullanan kalp
hastalarında zararlı olabilir
- Çinkonun
fazla alınması vücut direncini (bağışıklık sistemini) bozar ve iyi
kolesterol olarak bilinen HDL kolesterolü azaltır.
- Yüsek dozda multivitamin alan erkeklerde prostat kanser
riskinin arttığı saptanmıştır.
Vitamin
İlacı Kullanırken Nelere Dikkat Etmeli?
Vitamin ilaçları kullanırken aşağıdaki hususlara
dikkat etmeliyiz:
1- İlacın etiketini ve prospektüsünü okuyunuz: İlacın
içinde bulunan maddeleri ve vitaminleri okuyunuz. Vitaminlerin miligram
ve ünitelerine dikkat ediniz.
2- Üzerinde ‘’Mega’’ , ‘’Süper’’, ‘’Hiper’’ yazan
ürünleri kullanmayınız. Bu ürünlerde aşırı dozda vitamin olabilir.
3- Vitamin ilacının içinde başka ilave maddeler veya
kimyasal ürünler olmamasına dikkat ediniz.
4- Son kullanma tarihine dikkat ediniz.
5- İlaçları serin, kuru yerde saklayınız. Nemli
ortamda bulundurmayınız.
KAYNAK: VITAMIN-MINERAL , B;TKİSEL URUN KULLANIM
REHBERİ, Metin Özata, GÜRER YAYINLARI, , 2010
VITAMINLER
